درونمایه و مبنای مضمونی این موسیقی عمدتاًّ بر محور معیشت دامپروری و روابط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به آن معطوف بوده و بازتاب نحوۀ تعامل و تفکّر بر زندگی افراد ایل است.

اصیل ترین نغمات موسیقی بختیاری در زاگرس مرکزی به ویژه مناطقی از چهارمحال و بختیاری تا خوزستان و منطقۀ موگویی و سد آقا سید درشمال غربی زاگرس قابل ردیابی است.

موسیقی این ایل به دو بخش کلی موسیقی سازی و آوازی قابل تفکیک می باشند. موسیقی سازی این منطقه شامل نغمات و تکه هایی است که توسّط کرنا، سرنا، دهل مضاعف و نی چوپانی هفت بند اجرا می شوند. مهم ترین بخش از این گروه از نغمات شامل موسیقی انواع بازی ها، رقص ها، مراسم سوگ آمیز کتل است که توسّط کرنا، سرنا و دهل نواخته شده و نیز قطعات و نغمات چوپانی است که ناظر بر فعالیت های دامپروری است. این گروه از نغمات فاقد بیان آوازی است.

موسیقی آوازی بختیاری عمدتاً در سه فرم شامل آوازهای با متد آزاد، (مانند گاگریو)، آوازهایی با متد فراخ (مانند حسینا) و آوازهایی با متد مشخص و با تقارن های معین متریک در جملات و ریتم (مانند بلال ها) قابل تعریف میباشند.

موارد زیر از شاخص ترین نمونه ها و یا عمده ترین مراسم و مناسیت هایی است که اقشار مختلف اعم از کودکان، نوجوانان، سالخوردگان و نیز زنان ایل در مراسم و مناسیت های مختلف اجرا می شود.

نگاهی به موسیقی بختیاری

موسیقی بختیاری بر اساس پراکندگی و مناطق قشلاقی و ییلاقی این ایل در استان چهارمحال و بختیاری و قسمت هایی از استان کهکیلویه و بویراحمد و نیز به طور عمده و به ترتیب اهمیت در مناطقی از لرستان، خوزستان، اصفهان، همدان (تویسرکان)، بوشهر، فارس و استان مرکزی رواج دارد. این پراکندگی که ناشی از قرن ها کوچ و جابجایی ایلات و طوایف بختیاری در استان ها و نواحی مذکور است، موجب گردید تا موسیقی این ایل به طور محسوسی بر موسیقی مناطق فوق تأثیر گذاشته و در مواردی نیز از آن متأثر شود. با این همه موسیقی بختیاری از نظر ساختار و فرم نغمات از چنان شاخصه هایی برخوردار است که به آن شخصیتی مستقل و ممتاز بخشیده و به خاطر ویژگی های منحصر بفرد به عنوان یکی از مهم ترین گونه ها و رپرتوارهای موسیقی قومی و ایلی در ایران قابل بررسی است.

درونمایه و مبنای مضمونی این موسیقی عمدتاًّ بر محور معیشت دامپروری و روابط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن معطوف بوده و بازتاب نحوۀ تعامل و تفکّر بر زندگی افراد ایل است.

اصیل ترین نغمات موسیقی بختیاری عمدتاً در زاگرس مرکزی به ویژه مناطقی از چهارمحال و بختیاری تا خوزستان و منطقۀ موگویی و سر آقا سید قابل ردیابی است.

موسیقی این ایل به دو بخش کلی موسیقی سازی و آوازی قابل تفکیک می باشد. موسیقی سازی این منطقه شامل نغمات و تکه هایی است که توسّط کرنا، سرنا، سرنای دوبر، دهل مضاعف، دایره (عمدتاً در بخش میزدج)، نی شیت و نی چوپانی هفت بند اجرا می شوند. مهم ترین بخش از این گروه نغمات شامل موسیقی انواع بازی ها، رقص ها، مراسم سوگ آمیز کتل است که توسّط کرنا، سرنا و دهل نواخته شده و نیز قطعات و نغمات چوپانی است که ناظر بر فعالیت های دامپروری است. این گروه از نغمات فاقد بیان آوازی است.

موسیقی آوازی بختیاری که بخش بزرگی از موسیقی ایل را تشکیل می دهد، عمدتاً در سه فرم شامل آوازهای با متر آزاد، (مانند گاگریو)، آوازهای با متر فراخ (مانند خسرو و شیرین) و آوازهای با متر مشخص و با تقارن های معین متریک در جملات و ریتم (مانند دای نی ها day-ni-ha) قابل تعریف است. لازم به ذکر است که عنوان کلّی نغمات و ملودی ها در میان ایل هنگ (hang) یا آرنگ (arang) است. ضمن اینکه برخی نغمات نیز دارای پیشوند یا پسوند مقوم (moqum) می باشد.

این موسیقی مانند دیگر انواع موسیقی ایلی و قومی نواحی ایران از کارکردهای مختلف و متنوعی برخوردار بوده و اقشار مختلف ایل (اعم از سنی و جنسی) با آن مأنوسند. یادآوری و قید نام افراد در لالایی، نغمه های عروسی، بلال ها، نغمات حماسی و گاگریو (موسیقی عزا) مبیّن این نکته است که این موسیقی از تولّد تا مرگ با یکایک افراد ایل در ارتباط است. از این منظر هر یک از اقشار اعم از کودکان، جوانان، سالخوردگان و زنان موسیقی های مخصوص به خود دارند.

به غیر از نغمات آوازی لالایی یا سرتوه (sartave) که در اوصاف و جهت آرامش نوزادان از سوی مادران خوانده می شود، کودکان نیز با انواع ریزمقام ها و ترانه هایی با ریتم متقارن همچون لی لی (bey- li)، تیشترک tistarak) (یا تیشتر تیشتر(tistar- tistar) و عاریس بازنده (aris- bazande) خود را سرگرم می سازند.

زنان ایل در شئون مختلف زندگی و معیشت نغمات خاصی می خوانند. آوازهای تن دار (tandar) یا قالی بافی، آوازهای گاودوشی و مشک زنی، آوازهای مخصوص چرای گاو (گلو گلو golu- golu) و آوازهای سوگ آمیز گاگریو (gagriv) نمونۀ نغمات مختص زنان است. بر این مجموعه باید ریز مقام ها و ترانه های سرور آمیز مانند آهای گل و دای نی نای را نیز افزود. این گونه ترانه ها به صورت تک خوانی، همسرایی و یا مبادلۀ آوازی میان خوانندگان اجرا شده و عموماً در مراسم جشن و سرور و عروسی ها یادآور خوشی ها و الهام بخش آرزوهای شیرین دختران و زنان ایل است.

بر این اساس موسیقی ایل بختیاری یکی از اصلی ترین وجوه فرهنگ ایلی و بازتاب تفکّر، ذوق و زیباشناسی مردم ایل است.

گروه سازینه

گروه سازینه به سال 1376 و به سرپرستی پیمان بزرگ نیا تشکیل شد. این گروه با بهره گیری از موسیقی بختیاری به تنظیم و بازسازی آن پرداخت. اساس کار گروه سازینه استفاده از موسیقی فولکلور ایل با استفاده از ذوق آهنگسازی با هدف حفظ، انتشار و اشاعۀ این بخش از هنر غنی اقوام ایرانی است. این گروه تاکنون کنسرت های مختلفی در داخل و خارج از کشور داشته است.

گروه هاوا

گروه قشقایی هاوا به سرپرستی و خوانندگی خانم پروین بهمنی به سال 1380 تشکیل گردید. این گروه با بهره گیری از موسیقی قشقایی تاکنون کنسرت های مختلفی در جشنواره ها و همایش های موسیقی اجرا نموده و در معرفی و حفظ موسیقی قشقایی نقشی در خور ایفا نموده است.گروه هاوا در اجرای این کنسرت با گروه سازینه همکاری می نماید.

نریمان فاضلی

نریمان فاضلی خوانندۀ گروه سازینه متولّد 1346 در فارسان است. او خوانندگی را نزد پدرش آموخت و در پنجمین جشنوارۀ موسیقی فجر مقام اوّل را در بخش آواز محلی کسب کرد. از این خواننده آثار متعددی منتشر گردیده که با استقبال بختیاری ها مواجه شده است. از مهم ترین آثار وی می توان به چویل، عشق لر، دی گشون، دردِدل و لیلی اشاره کرد.

فاضلی علاوه بر اجراهای داخلی در کشورهای ترکمنستان، امارات متحده عربی، ژاپن، آلمان، کانادا و فرانسه به اجرای کنسرت پرداخته است.

علی موسوی

علی موسوی خوانندۀ گروه سازینه متولّد 1321 مسجدسلیمان است. او اولین خوانندۀ بختیاری است که با رادیو همکاری نمود. این خواننده در دهۀ چهل ترانه های گل صحراگرد و آتش به جان از ساخته های منصور قنادپور را در رادیو اهواز اجرا نمود که این ترانه با استقبال کم نظیر مردم مواجه شد.

موسوی علاوه بر شرکت در جشنواره های مختلف آثاری از موسیقی بختیاری را نیز منتشر نموده است.

اعضای گروه

پیمان بزرگ نیا ......................................... سرپرست و تنظیم کننده

نریمان فاضلی ........................................... خواننده

علی موسوی ............................................. خواننده

پروین بهمنی ............................................ همخوان

سارا نادری .............................................. همخوان، نوازندۀ دایره و بم تار

دکتر محمد بهرامی .................................. نوازندۀ تار و بم تار

دامون شش بلوکی ................................... نوازندۀ نقاره

سبزعلی خجسته ....................................... نوازندۀ کرنا

حمید حسینی مفرد .................................. نوازندۀ دهل

پیمان بزرگ نیا ....................................... نوازندۀ نی، کمانچه

با تشکر از ریاست مرکز موسیقی، انجمن چهارمحالی های مقیم تهران، انجمن دوستداران مسحد سلیمان، بنیاد فرهنگی زاگرس، مدیریت و کارکنان تالار اندیشه و با سپاس از همکاری های:

سیّد قباد مرتضوی نمایندۀ مردم فارسان در مجلس و آقایان قاسم پور، دکتر علی کمالی، فرشید بزرگ نیا، جهانگیر نصری اشرفی، وحید حیاتی، پولادی، شجیعی، اعظم ارشادی، ابراهیم مصطفی پور و با تشکر ویژه از جناب آقای نوروزی.

صمد بزرگ نیا ................................... مسئول تدارکات

علی بزرگ نیا .................................... مسئول تدارکات

قطعات و نغمات اجرایی:

- مقدمه کمندونه

- آواز بلال

- تصنیف بلال ای گل

- دی گل

- داینی

- المان

- مقدمه و تصنیف دست دور و عزیز تو بیو

- گل شیرین زبون

- دونۀ انار

- بازی شش پا و تصنیف تیه کال

- کل صحراگرد

- نغمۀ چوب بازی و سوار بازی